powrót do strony głównej

   
HISTORIA
 

Rys historyczny

  

Wielkie Księstwo Poznańskie

  

 
Powstanie wielkopolskie

 

-

informacje ogólne

-

kalendarium

-

dowództwo

-

galeria

-

powstaniec

   

  

Powszechna Wystawa Krajowa

 

Poznański Czerwiec

 

Struktura dowództwa powstania:

GŁÓWNODOWODZĄCY:
 
Stanisław Taczak
urodził się w 1874 roku w Mieszkowie koło Jarocina. W 1897 roku uzyskał dyplom inżyniera hutnika na akademii górniczej we Freibergu (Saksonia). Następnie pracował w Westfalii. W latach 1898-99 pełnił obowiązkową służbę w armii niemieckiej. Po wybuchu I wojny światowej, jak wielu innych Polaków, został zmobilizowany do armii pruskiej. W toku walk był ranny w głowę, a za zasługi frontowe otrzymał awans do stopnia kapitana i Krzyże Żelazne I i II klasy.
W obliczu klęski Państw Centralnych w wojnie i odradzania się państwa polskiego, w czasie rozbrajania Niemców w Warszawie w listopadzie 1918 roku Taczak - jako pierwszy oficer-Polak z armii niemieckiej, niezwłocznie zgłosił się do dyspozycji polskiego ministra spraw wojskowych. W połowie grudnia 1918 roku, wobec licznych wiadomości o rewolucyjnych rozruchach w Berlinie, postanowił wziąć urlop, by odwiedzić i zabezpieczyć przebywającą tam rodzinę. W drodze powrotnej, 28 grudnia 1918 roku zatrzymał się w Poznaniu, gdzie dzień wcześniej rozpoczęły się walki polsko-niemieckie, wybuchło powstanie wielkopolskie.
Działacze Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej zaproponowali mu stanowisko głównodowodzącego wojsk polskich. Zorganizował Sztab Dowództwa Głównego. Skłonił dowódców oddziałów lokalnych do działań skoordynowanych, według narzuconego planu operacyjnego. Utworzenie grup frontowych, okręgów wojskowych, aparatu poborowego, zalążków pułków piechoty, artylerii i kawalerii, oddziałów technicznych, lotnictwa, służb zaopatrzenia, były znaczącymi etapami formowania regularnej armii w Wielkopolsce. Za działalność niepodległościową w Wielkopolsce został później odznaczony Krzyżem Niepodległości. 16 stycznia 1919 roku, Taczak przestał pełnić funkcję głównodowodzącego wojsk powstańczych.
Kontynuacją walki Taczaka o całość i niepodległość Rzeczypospolitej był udział w wojnie polsko-radzieckiej, za co został odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy i dwukrotnie Krzyżem Walecznych. W 1923 roku awansował do stopnia generała brygady. Po zakończeniu działań wojennych został dowódcą gnieźnieńskiej 17 Dywizji Piechoty i był nim do 1928 roku. W 1930 roku przeszedł w stan spoczynku. Był prezesem Związku Weteranów Powstań Narodowych i przewodniczącym Towarzystwa dla Badań nad Historią Powstania Wielkopolskiego.
W czasie II wojny światowej był więziony w niemieckich oflagach, a po jej zakończeniu, po krótkim pobycie we Frankfurcie, wrócił do Polski. Zmarł w Malborku w 1960 roku, a po wielu latach starań, 30 listopada 1988 roku, jego prochy przewieziono na poznański Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan.

 
 

Józef Dowbor - Muśnicki urodził się w 1867 roku w Garbowie na Sandomierszczyźnie. W wieku 14 lat wstąpił do Korpusu Kadetów w Petersburgu, następnie do konstantynowskiej szkoły wojskowej. W latach 1899-1902 studiował w akademii sztabu generalnego, a w 1914 roku został mianowany szefem sztabu dywizji piechoty w stopniu pułkownika.
Po wybuchu I wojny światowej walczył na froncie austriackim. Awansował na generała porucznika. Po wybuchu w Rosji rewolucji lutowej objął dowództwo powstałego tam I Korpusu Polskiego. W czerwcu 1918 roku został przez Niemców zmuszony do złożenia broni, po czym wrócił w Sandomierskie. 6 stycznia 1919 roku Poznańska Naczelna Rada Ludowa zaproponowała mu objęcie dowództwa nad oddziałami powstańczymi. Po rozmowie z Józefem Piłsudskim otrzymał nominację. Do stolicy Wielkopolski dotarł już 8 stycznia, lecz stanowisko głównodowodzącego objął dopiero 16 stycznia. Szybko zreorganizował powstańcze wojsko. Przyczynił się także do wprowadzenia obowiązkowej służby wojskowej. Dzięki jego działaniom Armia Wielkopolska w maju 1919 roku liczyła już ponad 70 tysięcy żołnierzy. Bronił tezy o konieczności rozszerzenia walk na Pomorze Gdańskie i Wolne Miasto Gdańsk, niechętnie widział wysyłanie wojsk wielkopolskich na front wschodni. Był znany z przywiązania do karności i dyscypliny w wojsku. Usunął z niego wielu żołnierzy o radykalnych poglądach. Był dowódcą Frontu Wielkopolskiego, a od marca 1919 roku posiadał stopień generała broni. Przeprowadził zjednoczenie wojska wielkopolskiego z Wojskiem Polskim.
Nie należał do zwolenników Józefa Piłsudskiego. W końcu 1920 roku podał się do dymisji i osiadł w swym majątku w Lusowie. Tam też zmarł 26 października 1937 roku i na tamtejszym cmentarzu parafialnym został pochowany.

  


Krzyż powstańczy

[początek strony]

(c) Maciej A. Szewczyk 2000-2012