powrót do strony głównej

   
TRADYCJE
 

Słowo wstępne 

  

Herb Poznania

 

Poznański hejnał

 

Poznańskie legendy

  

 
Gwara poznańska

 

-

informacje ogólne 
i geneza

-

cechy gwary

-

słownik gwary poznańskiej
 

 

Poznańska gwara to z jednej strony specyficzne słownictwo, pochodzące z dialektu wielkopolskiego, języka ogólnopolskiego i będące germanizmami (w mniej lub bardziej przetworzonej postaci), z drugiej zaś odbiegające od przyjętych w ogólnej polszczyźnie cechy fonetyczne, składniowe, itp.

Poniżej przedstawione zostały wybrane cechy charakterystyczne gwary poznańskiej:

- dźwięczna wymowa spółgłoski kończącej wyraz przed początkową samogłoską lub spółgłoską l, ł, r, n, ń, m wyrazu następnego, np. okszyg_emocji, myż_umkneła (okrzyk emocji, mysz umknęła);
 
- wymowa –ą na końcu wyrazu jako –om, np.  idom, majom, widzom (idą, mają, widzą);
 
- upraszczanie łu i w u, np. dugi, gupi, suchaj, spudzielnia, putorej (długi, głupi, słuchaj, spółdzielnia, półtorej);

- upraszczanie strz, trz, drz w szcz, cz, , np. szczelać, czeba, dżemać (strzelać, trzeba, drzemać);

- specyficzna wymowa niektórych wyrazów, np. piniondze, pinć, dziewińć, jejść, wejś, dzisiej, żołeńć, huźdać i huźdafka, ślizgi (pieniądze, pięć, dziewięć, jeść, wejść, dzisiaj, żołądź, huśtać, huśtawka);

- wykrzyknienia ło! i łe! zamiast ogólnopolskich o! i e!, np. ło Jezu!, łe jery!, łe tam!;

- dodawanie j do samogłoski y, np. małyj, białyj (mały, biały);

- wymowa y lub i zamiast końcówki –ej, np. lepi, gorzy (lepiej, gorzej);

- przyimki w i z przed wyrazami zaczynającymi się od w, s ś, z, ż wymieniane z dodatkowym e jako we, ze, np. we wojsku, we Warszawie, ze siostrą, ze żelaza;

- upraszczanie grup spółgłosek identycznych, np. wila, leko, wyszy (willa, lekko, wyższy);

- tylna wymowa n przed spółgłoskami k, g, np. panięka, wanięka (panienka, wanienka);

- wymowa końcówki ej zamiast aj, np. dej, trzymej (daj, trzymaj);

- podwajanie niektórych przyimków, np. zez tobą, wew domu (z tobą, w domu);

- wymowa u, ó, zamiast o, np. cóś, doktór (coś, doktor)

- wymowa samogłosek i, y jako e przed r, fieranki, derektor (firanki, dyrektor)

- wymowa a jak o, np. mom, dzieciok, Kojerzorz (mam, dzieciak, Kolejarz)

- wymowa o jak u, np. cuś, kuniec, do dumu (coś, koniec, do domu)

- wymowa dodatkowego ł przed o na początku wyrazów, np. łon, łokno, ojciec (on, okno, ojciec)

- wymowa y zamiast e, np. mleko, chlyb (mleko, chleb)

- wymowa samogłosek nosowych ę, ą jako in, , im, yn, , ym, un, , um, np. śfinto, piuntek, chcum (święto, piątek, chcą)

- wymowa dźwięcznego ź zamiast bezdźwięcznego ś w końcówce –śmy z jednoczesnym przesunięciem akcentu na przedostatnią sylabę, np. widzieliźmy, wzieliźmy (widzieliśmy, wzięliśmy)

- specyficzne „śpiewanie”, o którym była mowa we wstępie, polegające na przedłużaniu niektórych sylab (zwłaszcza końców) oraz na zmianach tonu wypowiedzi, np. Franeek, możesz do mnie przyyjść?; 

- miękka wymowa (upraszczanie) niektórych wyrazów, np. drzaźnić, dźwi, śpilka (drażnić, drzwi, szpilka)

- zmiana pojedynczych spółgłosek w grupach spółgłosek, np. krzest, ślizgi, letki (chrzest, śliski, lekki)
 
Opracowanie na podstawie: 1) „Mowa mieszkańców Poznania”, red. M. Gruchmanowa, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987; 2) „Słownik gwary miejskiej Poznania”, M. Gruchmanowa, B. Walczak, PWN, Poznań 1997; 3) „Wuja Ceśku opowiada”, S. Strugarek, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997
  
  


[początek strony]

(c) Maciej Szewczyk 2000-2012