powrót do strony głównej

   
HISTORIA
 

Rys historyczny

  

Wielkie Księstwo Poznańskie

  

Powstanie wielkopolskie

  

Powszechna Wystawa Krajowa

 


Poznański Czerwiec

 
-

przyczyny

-

przebieg

-

ofiary

-

procesy uczestników

-

epilog

-

galeria

-

poezja nt. Czerwca

-

Czerwiec w mediach

   

 

W 1956 roku Polska już od 12 lat była państwem socjalistycznym.
Teoria socjalizmu zakładała, że w warunkach systemu socjalistycznego strajki i protesty robotnicze nie będą potrzebne, gdyż państwo samo będzie wychodzić naprzeciw postulatom mas społecznych. Społeczeństwo miało się rozwijać w sposób harmonijny i bezkonfliktowy.
 
Tymczasem... konflikt i to krwawy stał się faktem. Był to pierwszy tego rodzaju przypadek w Polsce Ludowej.

W latach 1950-1955 realizowany był w Polsce tzw. plan 6-letni.
 
Ten czerpiący z radzieckich wzorców plan gospodarczy zakładał przekształcenie silnie rolniczego kraju w potęgę industrialną. Wybór rodzajów przemysłu, których plan dotyczył, wskazywał, iż priorytetm jest w nim silne państwo, a nie zamożne społeczeństwo.
 
W 1956 roku Poznań liczył 372 tysiące mieszkańców. Zlokalizowane w Poznaniu zakłady przemysłowe, tzw. „przemysłu kluczowego”, takie jak Zakłady Hipolita Cegielskiego, korzystały z infrastruktury miejskiej nie dając nic w zamian; obciążały budżet miasta, a wypracowywany przez nie dochód trafiał do kasy państwa. Miasto było t niedoinwestowane, a ponadto skrępowane odgórnymi zarządzeniami i przepisami, które hamowały możliwości rozwoju. Zgodnie z doktryną socjalistyczną, w myśl której wszyscy powinni mieć po równo, przy okazji planu 6-letniego (1950-1956) dokonano takich posunięć w dziedzinie gospodarki, które miały wydźwignąć obszary dotąd nieradzące sobie ekonomicznie. Przy okazji nastąpiło jednak pogrążenie terenów uprzednio nienajgorzej prosperujących.
 
W 1956 roku, według obliczeń E. Krzymienia, Poznań miał najniższe nakłady inwestycyjne w przeliczeniu na 1 mieszkańca, wyprzedzany przez Warszawę, Łódź, Kraków i Wrocław. Dysproporcje w tych, sterowanych centralnie inwestycjach były znaczne – wskaźnik ich poziomu był ponda 3-krotnie wyższy w Warszawie i Krakowie.
 
Brak inwestycji nie pozostawał naturalnie niezauważalny dla mieszkańców, powodując tylko postępujący wzrost poczucia krzywdy i niezadowolenia. Ponieważ poczucie niesprawiedliwości w sposobie traktowania Wielkopolski przez władze w Warszawie miało już długą tradycję, urastało ono do poważnej siły mobilizującej nastroje społeczne.
 
Duży wpływ na nastroje mas pracujących Poznania mieli robotnicy HCP. W 1956 załoga zakładów liczyła ok. 13 tysięcy ludzi. Wielu pracujących tam wówczas robotników stanowiło starą kadrę, pamiętającą jeszcze czasy przedwojenne.
 
Opracowany przez władze centralne plan gospodarczy na rok 1956 był od początku nierealny. Zakładał on wzrost produkcji o 4,4-5,2%. Cel tan miał być osiągnięty poprzez wzrost wydajności pracy o 9,5% w stosunku do roku minionego, lepszą organizację pracy itp. Aby zrealizować założenia stosowano obniżki płac, zwiększanie limitów czasu pracy, itp.
 
Poniższa tabela przedstawia średnie płace w HCP w latach 1953-1956 (maj) w zł.
(źródło: Z. Żechowski, „Z ekonomicznych źródeł sytuacji strajkowej”)

Lp.

Kategoria
pracowników

1953

1954

1955

1956

średnio
w I-V

I

II

III

IV

V

1

robotnicy

1150

1177

1236

1156

1173

1261

1127

1181

1180

2

inż. techn.

1819

1676

1875

1193

2176

1856

2137

1684

1809

3

admin. biurowi

1147

1099

1214

975

1135

1479

1188

1110

1177

4

obsługi

540

628

653

624

622

678

684

714

664

5

straż

961

965

1020

909

917

958

928

959

934

Zakłady nie były w stanie pracować rytmicznie ze względu na permanentne braki dostaw surowców. 
W pierwszej połowie 1956 roku zmuszano nawet ludzi do brania urlopów.
Początkowo robotnicy starali się rozmawiać z władzami. W oficjalnych rozmowach postulowano:

  1. Wypłacenie niesłusznie pobranego podatku od wynagrodzeń od osób, które w poprzednich latach przekraczały 160% normy w produkcji. (chodziło o niebagatelną wówczas sumę 11 mln złotych)

  2. Zabezpieczenie dostaw surowca i rytmiczności pracy

  3. Cofnięcie przeprowadzonej już rewizji norm obniżającej zarobki miesięczne robotników

  4. Wprowadzenie tzw. angielskiej soboty i przestrzeganie 8-godzinnego dnia pracy

  5. Płaca za godziny nadliczbowe

  6. Poprawa bezpieczeństwa i higieny pracy

  7. Umocnienie pozycji załogi w decyzjach dot. zakładu pracy


Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956 r.

[początek strony]

(c) Maciej A. Szewczyk 2000-2012